Reçete ve Optik Hesaplamalar
Optik Merkez, Desantrasyon ve Prizmatik Etki
Optik merkez, desantrasyon, Prentice kuralı ve istenmeyen prizmatik etkinin hesaplanması.
Gözlük camındaki optik merkezi, pupilla merkeziyle hizalama işlemini, desantrasyon miktarını ve optik merkez dışından bakıldığında oluşan prizmatik etkinin Prentice kuralıyla hesaplanmasını açıklayan mesleki rehber.
Optik merkez nedir?
Optik merkez, gözlük camında prizmatik etkinin bulunmadığı referans noktadır.
Kullanıcının bakış hattı optik merkezden geçtiğinde camın reçete gücü uygulanır ancak desantrasyona bağlı ilave prizmatik etki oluşmaz.
Geometrik merkez ve optik merkez farkı
Geometrik merkez, camın veya çerçeve gözünün yatay ve dikey boyutlarına göre belirlenen fiziksel merkezdir.
Optik merkez ise camın optik referans noktasıdır. Kullanıcının pupilla mesafesi ve montaj ölçüleri nedeniyle optik merkez geometrik merkezden farklı bir konuma yerleştirilebilir.
Desantrasyon nedir?
Desantrasyon, optik merkezin geometrik merkezden veya kullanıcının bakış hattından yatay ya da dikey olarak uzaklaştırılmasıdır.
Camın çerçeveye doğru yerleştirilmesi için çerçeve ölçüsü, köprü ölçüsü, monoküler pupilla mesafesi ve montaj yüksekliği birlikte değerlendirilir.
- Yatay desantrasyon, optik merkezin burun veya şakak yönünde taşınmasıdır.
- Dikey desantrasyon, optik merkezin yukarı veya aşağı taşınmasıdır.
- Sağ ve sol camın desantrasyonu ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
- Monoküler pupilla mesafeleri eşit olmayabilir.
Prentice kuralı
Optik merkez dışındaki bir noktadan bakıldığında oluşan prizmatik etki Prentice kuralıyla hesaplanır.
Prizma miktarı, desantrasyonun santimetre cinsinden değeri ile camın diyoptrik gücünün çarpımına eşittir.
- Formül: P = c × F
- P: Prizmatik etki, prizma diyoptrisi.
- c: Optik merkezden uzaklık, santimetre.
- F: Camın ilgili meridyendeki gücü, diyoptri.
- 10 milimetre, 1 santimetreye eşittir.
Temel hesaplama örneği
+4,00 D gücündeki bir camda bakış noktası optik merkezden 5 milimetre uzaktaysa önce 5 milimetre 0,5 santimetreye çevrilir.
Prentice kuralına göre 0,5 ile 4,00 çarpılır ve 2 prizma diyoptrisi prizmatik etki bulunur.
- Cam gücü: +4,00 D
- Desantrasyon: 5 mm = 0,5 cm
- Hesaplama: 0,5 × 4,00 = 2,00
- Sonuç: 2 prizma diyoptrisi
Artı camda taban yönü
Artı camlar tabanları optik merkeze yönelen prizma yapısı gibi değerlendirilir.
Bu nedenle artı camda optik merkez dışından bakıldığında oluşan prizmanın tabanı optik merkeze doğrudur.
- Bakış noktası optik merkezin altındaysa taban yukarıdır.
- Bakış noktası optik merkezin üstündeyse taban aşağıdır.
- Yatay durumda taban, bakış noktasından optik merkeze doğru yönelir.
Eksi camda taban yönü
Eksi camlar tepeleri optik merkeze yönelen prizma yapısı gibi değerlendirilir.
Bu nedenle eksi camda oluşan prizmanın tabanı optik merkezden uzağa doğrudur.
- Bakış noktası optik merkezin altındaysa taban aşağıdır.
- Bakış noktası optik merkezin üstündeyse taban yukarıdır.
- Yatay durumda taban, optik merkezden bakış noktasına doğru yönelir.
Dikey prizmatik etki örnekleri
+4,00 D camda kullanıcı optik merkezin 5 milimetre altından bakarsa 2 prizma diyoptrisi taban yukarı etki oluşur.
-4,00 D camda kullanıcı optik merkezin 5 milimetre altından bakarsa 2 prizma diyoptrisi taban aşağı etki oluşur.
Sferosilindirik camlarda hesaplama
Sferosilindirik camlarda prizmatik etki hesaplanırken desantrasyon yönündeki meridyen gücü değerlendirilmelidir.
Yalnızca reçetedeki sferik değeri kullanmak, desantrasyon silindirin etkili olduğu bir meridyendeyse yanlış sonuç verebilir.
- Önce desantrasyonun yatay mı dikey mi olduğu belirlenmelidir.
- Optik çaprazdan ilgili meridyen gücü bulunmalıdır.
- Prentice kuralında F değeri olarak bu meridyen gücü kullanılmalıdır.
- Eğik yönlü hesaplamalarda meridyen gücü ayrıca değerlendirilmelidir.
İstenmeyen prizmatik etki
Optik merkez ile kullanıcının bakış hattı yanlış hizalandığında reçetede bulunmayan istenmeyen prizmatik etki oluşabilir.
Cam gücü veya desantrasyon miktarı arttıkça oluşan prizmatik etkinin miktarı da artar.
- Pupilla mesafesinin yanlış ölçülmesi.
- Sağ ve sol monoküler ölçülerin karıştırılması.
- Montaj yüksekliğinin yanlış işaretlenmesi.
- Çerçevenin kullanıcı yüzünde kayması veya eğri durması.
- Camın çerçeveye yanlış merkezlenmesi.
Teslim öncesi kontrol
Gözlük teslim edilmeden önce camların optik merkezleri, reçete güçleri, pupilla mesafeleri ve montaj yükseklikleri kontrol edilmelidir.
- Sağ ve sol cam lensmetrede ayrı ayrı doğrulanmalıdır.
- Optik merkez işaretleri pupilla merkezleriyle karşılaştırılmalıdır.
- Çerçevenin yüzde yatay ve dengeli durduğu kontrol edilmelidir.
- İstenmeyen yatay veya dikey prizmatik etki ölçülmelidir.
- Yüksek numaralı camlarda merkezleme kontrolü daha dikkatli yapılmalıdır.
Önemli Bilgilendirme
Desantrasyon reçetede bulunan prizmayı oluşturmak amacıyla planlı yapılabileceği gibi hatalı ölçüm veya montaj nedeniyle istenmeden de oluşabilir. Reçeteli prizma ve taban yönü değiştirilmemelidir.