Reçete ve Optik Hesaplamalar
Prizma Reçetelerinde Taban Yönleri ve Uygulama
Prizma diyoptrisi, taban yönleri, prizmanın camlara dağıtılması ve teslim kontrolleri.
Prizma reçetesindeki prizma diyoptrisini, taban yönlerini, sağ ve sol göz bilgilerinin ayrı değerlendirilmesini ve cam siparişi ile teslim kontrolünde izlenecek temel adımları açıklayan mesleki rehber.
Prizma reçetesinin temel bileşenleri
Prizma reçetesi, prizmatik gücün miktarı ile taban yönünün birlikte yazılmasıyla tamamlanır.
Yalnızca prizma miktarının bulunması yeterli değildir. Prizmanın cam üzerinde hangi yöne uygulanacağını gösteren taban bilgisi de açık biçimde belirtilmelidir.
- Prizma miktarı prizma diyoptrisiyle ifade edilir.
- Taban yönü BI, BO, BU veya BD kısaltmalarıyla yazılabilir.
- Prizma bilgisi sağ ve sol göz için ayrı ayrı değerlendirilir.
- Prizma, sferik ve silindirik düzeltmeyle birlikte reçetede bulunabilir.
Prizma diyoptrisi
Prizma diyoptrisi, prizmatik etkinin miktarını gösteren ölçü birimidir ve genellikle üçgen sembolüyle veya prizma kısaltmasıyla belirtilir.
Örneğin 2 prizma diyoptrisi BO ifadesi, 2 prizma diyoptrisi büyüklüğünde tabanı dışa yönlendirilmiş bir prizmayı belirtir.
Base In - BI
Base In veya BI, prizmanın tabanının burun yönüne yerleştirildiğini gösterir.
Sağ gözde BI tabanı sağ gözün nazal tarafına, sol gözde BI tabanı sol gözün nazal tarafına yönelir.
Base Out - BO
Base Out veya BO, prizmanın tabanının şakak yönüne yerleştirildiğini gösterir.
Sağ gözde BO tabanı sağ şakağa, sol gözde BO tabanı sol şakağa doğru yönelir.
Base Up - BU
Base Up veya BU, prizmanın tabanının yukarı yönüne yerleştirildiğini gösterir.
BU yönü sağ veya sol göz fark etmeksizin camın üst bölümüne doğrudur.
Base Down - BD
Base Down veya BD, prizmanın tabanının aşağı yönüne yerleştirildiğini gösterir.
BD yönü sağ veya sol göz fark etmeksizin camın alt bölümüne doğrudur.
Sağ ve sol gözün ayrı okunması
Aynı taban kısaltması iki gözde fiziksel olarak farklı taraflara karşılık gelebilir. BI her iki gözde buruna, BO ise her iki gözde şakaklara yönelir.
Bu nedenle taban yönü yalnızca sağ, sol, iç veya dış kelimesiyle değil; ilgili göz bilgisiyle birlikte okunmalıdır.
- OD veya sağ göz satırındaki prizma yalnızca sağ cam içindir.
- OS veya sol göz satırındaki prizma yalnızca sol cam içindir.
- İki gözde aynı prizma miktarı bulunması, bilgilerin tek satır olarak aktarılabileceği anlamına gelmez.
- Prizma yalnızca bir göze de yazılmış olabilir.
Yatay ve dikey prizma ayrımı
BI ve BO yatay taban yönlerini; BU ve BD ise dikey taban yönlerini ifade eder.
Bir reçetede yatay ve dikey prizma bileşenleri aynı göz için ayrı ayrı bulunabilir. Her bileşen miktarı ve yönüyle birlikte siparişe aktarılmalıdır.
- Yatay prizma: BI veya BO
- Dikey prizma: BU veya BD
- Yatay ve dikey bileşenler birbirinin yerine kullanılmaz.
- Birden fazla prizma bileşeni varsa hiçbir bilgi atlanmamalıdır.
Eğik taban yönleri
Bazı reçetelerde taban yönü yalnızca BI, BO, BU veya BD olarak değil, derece cinsinden eğik bir yönle belirtilebilir.
Dereceyle yazılmış taban yönü yaklaşık bir ana yön kısaltmasına çevrilmemeli; reçetede belirtildiği biçimde siparişe aktarılmalıdır.
Prizmanın camda oluşturulması
Prizmatik etki camın üretimi sırasında cama işlenebilir, uygun koşullarda optik merkezin desantrasyonu yoluyla oluşturulabilir veya geçici Fresnel prizma olarak uygulanabilir.
Kullanılacak yöntem reçetedeki prizma miktarına, cam gücüne, çerçeve ölçülerine, üretim sınırlarına ve uygulamanın geçici ya da kalıcı olmasına göre değerlendirilir.
Siparişe aktarım kontrolü
Prizmalı cam siparişinde reçetedeki her gözün sferik, silindirik, aks, prizma miktarı ve taban yönü ayrı ayrı aktarılmalıdır.
- Sağ ve sol göz satırları karıştırılmamalıdır.
- Prizma miktarındaki ondalık değer eksiksiz girilmelidir.
- BI, BO, BU ve BD kısaltmaları aynen kontrol edilmelidir.
- Eğik taban yönü varsa derece değeri değiştirilmemelidir.
- Bir gözde hem yatay hem dikey prizma varsa iki bileşen de yazılmalıdır.
- Sipariş özeti reçeteyle son kez karşılaştırılmalıdır.
Lensmetre ile doğrulama
Teslim öncesinde prizmalı camın prizma miktarı ve taban yönü lensmetrede doğrulanmalıdır.
Kontrol, kullanıcının bakış noktasını temsil eden referans noktada yapılmalı; yalnızca camın geometrik merkezinden ölçüm alınmamalıdır.
- Sağ ve sol cam ayrı ayrı ölçülmelidir.
- Prizma miktarı reçeteyle karşılaştırılmalıdır.
- Taban yönü reçeteyle aynı olmalıdır.
- Sferik, silindirik ve aks değerleri de birlikte doğrulanmalıdır.
- Prizma kompansatörü bulunan cihazlarda değer doğrudan okunmalıdır.
- Ölçüm sonucu teslim kaydıyla eşleştirilmelidir.
Reçeteli ve istenmeyen prizma farkı
Reçeteli prizma, göz hekimi tarafından belirlenen ve belirli bir taban yönünde uygulanması istenen düzeltmedir.
İstenmeyen prizmatik etki ise hatalı pupilla mesafesi, yanlış montaj yüksekliği veya optik merkezleme hatası nedeniyle oluşabilir.
- Reçeteli prizma siparişte özellikle belirtilir.
- İstenmeyen prizma reçetede bulunmayan bir montaj sonucudur.
- Her iki durumda da prizma miktarı ve yönü ölçülerek ayırt edilmelidir.
- Yüksek güçlü camlarda merkezleme hataları daha belirgin prizmatik etki oluşturabilir.
Sık yapılan hatalar
Prizma reçetelerinde miktar kadar taban yönü de önemlidir. Yönün ters girilmesi, doğru miktarda prizma uygulanmış olsa bile camı reçeteden farklı hale getirir.
- BI ile BO yönlerini birbirine karıştırmak.
- BU ile BD yönlerini birbirine karıştırmak.
- Sağ gözdeki prizmayı sol cama aktarmak.
- Prizma miktarını yazıp taban yönünü atlamak.
- Tek göze yazılan prizmayı iki göze uygulamak.
- Eğik taban yönünü en yakın ana yöne çevirmek.
- Teslim sırasında lensmetre kontrolünü yapmamak.
Önemli Bilgilendirme
Prizma miktarı, gözler arasındaki dağılımı ve taban yönü optisyen tarafından değiştirilmemelidir. Eksik veya çelişkili prizma reçetelerinde cam siparişi verilmeden önce reçeteyi düzenleyen göz hekiminden doğrulama alınmalıdır.