01 · Odak Uzaklığı
Mercek ile odak noktası arasındaki mesafe
Odak uzaklığı, asal eksene paralel gelen ışınların mercekten sonra birleştiği veya dağılıyormuş gibi göründüğü odakla mercek arasındaki uzaklıktır.
Pozitif merceklerin odak uzaklığı pozitif, negatif merceklerin odak uzaklığı negatif işaretle ifade edilir.
02 · Optik Güç
Merceğin ışığı yakınsatma veya ıraksatma miktarı
F = 1 / f
F diyoptri cinsinden optik güç, f metre cinsinden odak uzaklığıdır.
Pozitif güç
Mercek ışığı yakınsatır ve odak uzaklığı pozitiftir.
Negatif güç
Mercek ışığı ıraksatır ve odak uzaklığı negatiftir.
Kısa odak uzaklığı
Mutlak değerce daha yüksek optik güçle ilişkilidir.
Uzun odak uzaklığı
Mutlak değerce daha düşük optik güçle ilişkilidir.
Diyoptri hesabında odak uzaklığı mutlaka metre cinsinden kullanılmalıdır.
03 · Vergens
Bir ışık demetinin yakınsaklık veya ıraksaklık düzeyi
L = n / l
L vergens, n ortamın kırılma indisi ve l metre cinsinden tepe noktasına olan cebirsel uzaklıktır.
Pozitif vergens
Yakınsak ışık demetini ifade eder.
Negatif vergens
Iraksak ışık demetini ifade eder.
Sıfır vergens
Paralel ışık demetini ifade eder.
04 · Vergens Bağıntısı
Merceğe gelen ve mercekten çıkan ışık
Pozitif bir mercek gelen ışığın vergensini pozitif yönde değiştirir.
Negatif bir mercek gelen ışığın vergensini negatif yönde değiştirir.
L' = L + F
L gelen vergens, F mercek gücü ve L' mercekten çıkan vergens değeridir.
05 · Uzak Cisim
Paralel ışın kabulü
Çok uzaktaki bir cisimden merceğe gelen ışınlar yaklaşık paralel kabul edilir.
Paralel ışığın vergensi sıfır olduğundan mercekten çıkan vergens doğrudan merceğin optik gücüne eşit olur.
L = 0 ise L' = F
Uzak cisimden gelen paralel ışınlar merceğin odak noktasında toplanır veya odaktan geliyormuş gibi dağılır.
06 · Merceklerin Birlikte Kullanımı
Temas hâlindeki ince merceklerin toplam gücü
Ftoplam = F1 + F2 + ...
Birbirine temas eden ince merceklerin eşdeğer gücü, mercek güçlerinin cebirsel toplamıdır.
Mercekler arasında anlamlı bir uzaklık varsa yalnızca güçleri toplamak yeterli değildir. Ayırma mesafesi ayrıca hesaba katılır.
07 · Doğrusal Büyütme
Görüntü ve cisim boylarının karşılaştırılması
m = hi / ho = -di / do
Büyütme, görüntü boyunun cisim boyuna oranıdır ve görüntünün yönü hakkında da bilgi verir.
08 · İşaretlerin Yorumu
Sonucun fiziksel anlamı
Pozitif odak uzaklığı
Yakınsak yani pozitif merceği ifade eder.
Negatif odak uzaklığı
Iraksak yani negatif merceği ifade eder.
Pozitif büyütme
Görüntünün düz olduğunu gösterir.
Negatif büyütme
Görüntünün ters olduğunu gösterir.
09 · Optisyenlik Açısından Önemi
Reçete gücü, çalışma mesafesi ve ölçüm
Gözlük camlarının diyoptrik gücü, camın ışık demetinin vergensini ne kadar değiştirdiğini ifade eder.
Çalışma mesafesi, verteks mesafesi, camların birlikte kullanımı ve optik merkez dışından bakış gibi durumlar değerlendirilirken geometrik optik bağıntılarından yararlanılır.
Ders Özeti
Bu dersten hatırlanması gerekenler
- •Odak uzaklığı mercekle odak arasındaki uzaklıktır.
- •Optik güç F = 1 / f bağıntısıyla hesaplanır.
- •Odak uzaklığı metre cinsinden kullanılmalıdır.
- •Yakınsak demetin vergensi pozitif, ıraksak demetin vergensi negatiftir.
- •Mercekten çıkan vergens L' = L + F bağıntısıyla bulunur.
- •Temas hâlindeki ince merceklerin güçleri cebirsel olarak toplanır.
- •Büyütme görüntü boyunun cisim boyuna oranıdır.
- •İşaretler merceğin türünü ve görüntünün yönünü belirtir.