01 · Işık Kaynağı Nedir?
Çevresine ışık yayan cisim
Kendi ürettiği veya dönüştürdüğü enerji sonucunda çevresine ışık yayan cisimlere ışık kaynağı denir.
Bir cismin görülebilmesi için ya kendisinin ışık yayması ya da başka bir kaynaktan gelen ışığı göze doğru yansıtması gerekir.
02 · Doğal ve Yapay Kaynaklar
Kaynağın oluşumuna göre sınıflandırma
Güneş
Dünya için en önemli doğal ışık kaynağıdır.
Yıldızlar
Kendi enerjileriyle ışık yayan doğal kaynaklardır.
Ateş
Yanma sonucu ısı ve ışık üreten bir kaynaktır.
Akkor lamba
Bir telin yüksek sıcaklığa çıkarılmasıyla ışık üretir.
Floresan lamba
Elektriksel boşalma ve floresans yoluyla ışık üretir.
LED
Yarı iletken yapıdaki elektriksel süreçlerle ışık üretir.
03 · Birincil ve İkincil Kaynaklar
Işık üretmek ve ışığı yansıtmak
Birincil kaynak
Kendi fiziksel yapısı veya enerji dönüşümü sonucunda ışık üretir.
İkincil kaynak
Başka bir kaynaktan gelen ışığı yansıtarak veya saçarak görünür hâle gelir.
Ay
Güneş ışığını yansıttığı için ikincil ışık kaynağı olarak değerlendirilir.
Aydınlatılmış yüzey
Üzerine düşen ışığı çevreye yansıtan ikincil kaynak gibi davranabilir.
04 · Noktasal ve Geniş Kaynaklar
Kaynağın görünen büyüklüğü
Boyutları incelenen uzaklığa göre ihmal edilebilen kaynaklar noktasal kaynak kabul edilir.
Boyutları ihmal edilemeyen kaynaklara geniş veya yaygın kaynak denir. Geniş kaynaklar daha yumuşak gölgeler oluşturabilir.
Noktasal kaynak
Işığın tek bir noktadan çıktığı varsayımıyla modellenir.
Geniş kaynak
Işığın belirli bir yüzey veya hacim boyunca yayıldığı kabul edilir.
05 · Işık Akısı
Kaynağın toplam görünür ışık çıkışı
Işık akısı, bir ışık kaynağının insan gözünün duyarlılığı dikkate alınarak değerlendirilmiş toplam görünür ışık çıkışını ifade eder.
Işık akısının birimi lümendir ve lm sembolüyle gösterilir.
Büyüklük
Işık akısı.
Sembol
Genellikle Φv sembolü kullanılır.
Birim
Lümen.
Birim sembolü
lm.
06 · Işık Şiddeti
Belirli bir yöndeki ışık dağılımı
Işık şiddeti, bir kaynağın belirli bir yönde yaydığı ışık akısının açısal dağılımını ifade eder.
Işık şiddetinin SI birimi kandeladır ve cd sembolüyle gösterilir.
07 · Aydınlık Düzeyi
Bir yüzeye düşen ışık
Aydınlık düzeyi, bir yüzeye düşen ışık akısının yüzey alanına oranını ifade eder.
Aydınlık düzeyinin birimi lükstür. Bir lüks, bir metrekarelik yüzeye bir lümen ışık akısı düşmesi olarak tanımlanır.
1 lx = 1 lm/m²
Lüks, yüzey üzerindeki aydınlanmayı ifade eder.
08 · Uzaklığın Etkisi
Ters kare yasası
Noktasal bir ışık kaynağından uzaklaşıldıkça aynı ışık daha büyük bir yüzeye yayılır.
Yüzey kaynağa dik olduğunda aydınlık düzeyi uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak azalır.
E = I / r²
E aydınlık düzeyi, I ışık şiddeti ve r kaynak ile yüzey arasındaki uzaklıktır.
Bu bağıntı noktasal kaynak, uygun doğrultu ve engellenmemiş yayılma gibi ideal koşullar altında kullanılır.
09 · Aydınlatma Kalitesi
Yalnızca ışık miktarı yeterli değildir
Düzgün dağılım
Çalışma alanında aşırı aydınlık ve karanlık bölgelerin azaltılmasıdır.
Kamaşma kontrolü
Doğrudan veya yansımış yüksek parlaklıkların görsel rahatsızlık oluşturmasının önlenmesidir.
Renk sıcaklığı
Işık kaynağının sıcak veya soğuk beyaz görünümünü tanımlar.
Renk geriverimi
Bir ışık kaynağının cisim renklerini ne ölçüde doğal gösterebildiğiyle ilişkilidir.
Titreşim
Bazı kaynaklardaki hızlı ışık değişimleri görsel konforu etkileyebilir.
Gölge kontrolü
Çalışma yüzeyinde ayrıntıların görülmesini engelleyen gölgelerin azaltılmasıdır.
10 · Optik Mağazada Aydınlatma
Ürün görünümü ve çalışma doğruluğu
Optik mağazalarda aydınlatma hem ürünlerin doğru algılanması hem de ölçüm, kontrol ve montaj işlemlerinin rahat yapılması açısından önemlidir.
Çerçeve renklerini değiştirmeyen, kamaşmayı sınırlayan ve çalışma yüzeylerinde yeterli aydınlık sağlayan bir düzen tercih edilmelidir.
Ürün teşhiri
Çerçeve ve camların renk ve yüzey özellikleri doğru algılanmalıdır.
Ayna alanı
Yüzde sert gölgeler oluşturmayan dengeli bir ışık kullanılmalıdır.
Atölye alanı
Küçük ayrıntıların görülebileceği yeterli ve düzgün aydınlık sağlanmalıdır.
Ekran çevresi
Ekran yansımaları ve doğrudan kamaşma azaltılmalıdır.
Ders Özeti
Bu dersten hatırlanması gerekenler
- •Işık kaynakları doğal veya yapay olabilir.
- •Kendi ışığını üreten kaynaklar birincil, ışığı yansıtan cisimler ikincil kaynak olarak değerlendirilir.
- •Işık akısının birimi lümendir.
- •Işık şiddetinin birimi kandeladır.
- •Aydınlık düzeyinin birimi lükstür.
- •Noktasal bir kaynakta aydınlık düzeyi uzaklığın karesiyle ters orantılı azalır.
- •İyi aydınlatmada ışık miktarı kadar kamaşma, renk geriverimi, gölge ve düzgünlük de önemlidir.
- •Optik mağaza aydınlatması ürün algısını ve çalışma doğruluğunu etkiler.